| [dwn] | Een tekening van het Leydsche Heck
in O.I. inkt van Johannes Janson, 2e helft 18e eeuw Bron Afb DB
De tekening laat behalve de tolpoort, ook nog duidelijk een visser zien die probeert (in vervlogen tijden) een visje te verschalken. Maar er is nog meer op deze mooie tekening van de heer Janson te zien; wat dacht u van de koets met een tweespan paarden, die net de tolpoort vanaf de andere zijde nadert. Of het op de achtergrond zichtbare torentje van het Groene kerkje in Oegstgeest.
Laten we ook de wandelaar op de voorgrond met zijn hond niet vergeten en wat ook een opmerkelijk detail is, de constructie van palen en hek in de vaart, waarmee de schippers min of meer gedwongen werden om vlak langs de oever te varen zodat zij het ophalen van het tolgeld niet konden vermoeilijken.
Nog een detail zijn de vier bomen op een rij, die zo keurig de afscheiding vormen tussen het erf van het tolgaardershuis (en stal) en de weg.
En let u eens op de constructie naast (links) het tolhek; het lijkt wel een rollerpaal; immers, de 'Haerlemsche Treck-Vaert' maakt hier een vrij duidelijke bocht; deze paal voorkwam dat de trekschuit tijdens het voortrekken door het trekpaard (met jagertje) (te dicht) tegen de wal werd getrokken, alhoewel er natuurlijk wel gelegenheid moest overblijven tot het voldoen van de passeergelden.
|
Bron Afb HR
Rechts van het 'Tolhuysch' op deze foto ziet u nog een glimp van de molen in de voormalige voorhofpolder; nu klinkenbergerplas.
 | [dwn] | De verdwenen molen in de voorhofpolder,
waar nu de huidige Klinkenbergerplas is. | [up] |
Bron Afb HR
|
Bron Afb RVD
Het gerestaureerde 'tolhuis' en 'tolhek' aan 'Haerlemsche Treck-Vaert' in 2006. Men(no) heeft alles uit de kast gehaald om het tolhek in audenthieke staat te herstellen, zo ook het uithangbordje met de vroeger geldende tolprijzen voor het passerende scheepvaart verkeer. Deze heffing werd naar waarschijnlijkheid na het einde van WO II opgeheven. De heffing op wegvervoer is al eerder beeindigd. Het is niet 100% zeker, maar het vermoeden bestaat, dat het op 21 oktober 1811 is geweest. Napoleon schafte bij decreet op die datum alle rijkstollen af in Nederland. De tollen op wegen en bruggen, evenals kanaal- en sluisgelden die door gemeenten of particulieren werden beheerd, mochten in stand blijven. Mogelijk is hierdoor de tolheffing bij Oegstgeest langer blijven bestaan, daar zijn echter nog enige twijfels over.
 Bron Afb RVD
We hoeven in deze tijd niet meer te stoppen om tol af te dragen, maar al zou dat zo zijn, de prijzen vallen reuze mee, namelijk maar enkele stuivers!
|
Bron Afb RVD
Nostalgie uit 'den eersten hand' , zo kun je dit plaatje wel noemen. Het is 19 augustus 2006 en de trekschuit is zojuist door de schipper Frank Laan aangemeerd bij het prachtig gerestaureerde 'Tolhuysch' in Oegstgeest. Een oplettende kijker zal ontwaarden, dat de tolprijzen reuze meevallen (en dat voor 2006).
Bezoek ook eens de website van de trekschuit-restaurateur Frank Laan in Amsterdam. Hij laat u a.d.h.v. diverse foto's zien hoe de 'QUEEN' werd gerestaureerd en tevens kunt u lezen wat de historie is van 'Het Vrouwtje', de naam van deze echte originele trekschuit.
|
Bron Afb JH
Een houtskool tekening op een stukje boomschors, niet uit 1701 maar gewoon uit 2006. De oude houtvester, die 12 jaar naast het 'tolhuis' in Oegstgeest zijn bedrijf heeft uitgeoefend, vertelde mij dat de oorspronkelijke indeling anders was dan nu de huidige, alhoewel er nog diverse overeenkomsten zijn. De kameringang met name is nu op een andere plaats gesitueerd. Ook zijn er diverse zaken tijdens de bouw verdwenen, wat natuurlijk jammer is. Overigens is de restauratie met grote zorgvuldigheid uitgevoerd en werkelijk tot in de kleinst mogelijke details verzorgd.
|
Deze afbeelding is geschilderd door C.G. Eulink
 | [dwn] | IJspret rond het 'tolhuis' aan de 'Haerlemsche Treck-Vaert' | [up] |
Geschilderd door C.G. Eulink uit Oegstgeest |
Bron Afb RVD
Er is wel e.e.a. veranderd aan de Achterpoel (tegenwoordig Poelmeer geheten) door de jaren heen. Niets herinnert nog aan vroeger, toen dit nog een ruig water was, door rietlanden omgeven.
|
| [dwn] | IJspret op de dichtgevroren Achterpoel (Poelmeer) c.1937. | [up] |
Bron Afb RAL
|
| [dwn] | Het Haarlemmer tolhek, Leydsche zijde | [up] |
getekend aan de hand van diverse foto's Bron Afb AJSC
|
| [dwn] | Familie Ciggaar poseert bij het tolhuis | [up] |
(Klik op de foto voor de juiste namen) Bron Afb DB
Het tolhek aan de Leidse kant van de 'Haerlemsche Treck-Vaert', de familie Ciggaar poseert bereidwillig voor de fotograaf in mei 1945. Op de bok, naast de politiebeambte, zit Niek Breedijk. Ze hebben voedsel op de kar, afkomstig van de voedseldropping (Operatie Manna) bij viaduct Postbrug. Niek woonde op de boerderij nabij de Postbrug.
 Bron Afb AT
Onlangs gaf TV programma ''Andere Tijden'' aandacht aan de grootste voedseldropping uit de
Nederlandse geschiedenis Operatie Manna.Deze werd aan het eind van de oorlog (in 2006
dus 61 jaar geleden) op gang gebracht om de honger van de bevolking in het bezette West
Nederland een klein beetje te lenigen. De hongerwinter heeft dan al aan circa 15.000 mensen
het leven gekost en de regering in Londen wil iets doen voor de 3.5 miljoen mensen die dan
nog niet bevrijd zijn.
En vanaf 29 april tot 9 mei 1945 storten ruim 5.000 geallieerde
vliegtuigen 11.000ton voedsel uit boven speciaal uitgekozen velden. Vlees, meel, gist,
suiker, chocola, sardines. Na maanden van intense honger is er plotseling eten in
overvloed maar door bureaucratie is het voedsel pas na tien dagen, dus ruim na de
bevrijding verkrijgbaar in de winkels. Manna uit de hemel is dus misschien meer psychologisch geweest dan levensreddend.
Levensreddend was wel de uitgifte van het beroemde Zweedse Wittebrood een paar maanden eerder. Meel aangevoerd via Zweden
werd naar bakkers in het land werd gebracht die er brood van bakten. Brood dat zo lekker was dat mensen nog steeds claimen dat
het lekkerder was dan cake.
In de herinnering zijn operatie Manna en de uitgifte van Zweeds wittebrood door elkaar gaan lopen en velen zijn zelfs gaan
geloven dat brood uit vliegtuigen werd gegooid, aan parachutes zelfs.
|
| [dwn] | Het Tolhuysch aan de Haarlemmertrekvaart | [up] |
Bron Afb RVD
Als je net de 'Haerlemsche Treck-Vaert' bent binnen gevaren en je gaat door de scherpe bocht naar links, ligt het nieuwe gerestaureerde 'Tolhuysch' in al zijn schoonheid te schitteren in het bleke avondlicht.
Het oorspronkelijk aan het begin van de vliet gelegen tolhuis werd door de metselaar Dirck Jans Treurniet uit Noordwijk opgetrokken voor de prijs van 31 stuivers voor 1000 te metselen stenen.
Het tolhuis in Heemstede werd gelijkertijd opgetrokken in augustus 1657 door Jan Pieters van Brederode uit Warmond voor de prijs van 34 stuivers voor 1000 te metselen stenen.
Het 'Tolhuysch' aan de 'Haerlemsche Treck-Vaert' in Oegstgeest is uit de as herrezen. Decennia lang verpauperde de bij velen bekende
enclave, maar gelukkig is het ingrijpend gerestaureerd en. Het 'Tolhuysch' kan weer eeuwenlang mee en leidt inmiddels een
"tweede leven" als bedrijfskantoor (oude tolgaarderhuis) en een prestigieus restaurant (het oude stalgedeelte).
De plek waar nu chef-kok Erik Jansen furore maakt met zijn restaurant Het Tolhuysch, barst van de historie. Het 'Tolhuysch' de
naam zegt het natuurlijk al wel heeft eeuwenlang gefungeerd als de plek waar op het land ιn op het water tol werd geheven.
Niet uit luxe, maar uit pure nood. Met het tolgeld kon bijvoorbeeld het onderhoud van de brug worden onderhouden. Zo dienden
motorfietsen en vaartuigen rond 1950 7,5 cent te betalen om de weg, dan wel het water bij het 'Tolhuysch' te mogen passeren.
Automobilisten betaalden het dubbele.
De Leidse Vaart, het water langs het 'Tolhuysch', werd gegraven in 1657 op kosten van de steden Leiden en Haarlem, met de
bedoeling als trekschuitverbinding te fungeren. De karakteristieke tolpalen, waarop de wapens van beide steden prijken, dateren
uit 1701. Het hoofdgebouw is ongeveer 350 jaar oud, de stal veel "jonger": zon 200 jaar.
Eeuwenlang vormde het weggetje tussen de tolpalen de enige officiλle verbinding tussen Haarlem en Leiden. En tot 1988 liep de
Haarlemmertrekvaart (officieel de S54) langs het 'Tolhuysch', dwars door de tolpalen. Die hadden natuurlijk veel te lijden: in de
jaren tachtig wurmden dagelijks 4000 automobilisten en 2500 scholieren zich er doorheen. Pas daarna werd de zo druk bereden
asfaltweg pal naast de enclave geopend en verrees de monumentale muur, die het monument van het verkeer moest scheiden.
Waar de meeste hekken en tolhuizen in de regio zijn verdwenen, kan iedereen nu van "ons" 'Tolhuysch' genieten. Waar het de
laatste decennia een kwijnend bestaan leidde omdat er anderhalve eeuw niets aan onderhoud was gedaan, prijkt het nu fier en ook
vanaf de weg goed zichtbaar. Het complex is grondig gerestaureerd; projectontwikkelaar Menno Smitsloo heeft er jarenlang zijn ziel en
zaligheid ingelegd en daarbij niet op een "tolcent" meer of minder gekeken. Waarbij in het oog werd gehouden dat het
gebouw "boers" van opzet is; voor luxe en verfraaiing was immers nooit geld.
Geen steen bleef onberoerd en ook het 200 meter lange jaagpad, alsmede een nieuwe oude boomgaard, zijn pronkstukjes.
Natuurlijk is ook de oude "Tolhuysch"-naam in ere hersteld.
Zonder ιιn eurocent te betalen kunnen gasten er hun bootje aanleggen of auto parkeren om in de tot restaurant verbouwde
koeienstal te dineren.
|
Bron Afb RVD
Een foto van het nog niet gerestaureerde tolhuis, in 1977 genomen. Alhoewel nog voor de restauratie, kun je toch wel spreken van een schilderachtige opname. De oude boom, nog hangende over de toch al nauwe doorgang daar terplekke. Niemand kon toen nog vermoeden dat het oude vervallen tolhuis in de nabije toekomst zou worden opgeknapt.
|
| [dwn] | De N444 in aanleg bij het 'Tol-Heck' | [up] |
de villawijk is pas aangelegd op de plaats van de
oude Achterpoel, nu Poelmeer geheten. Bron Afb DB
Op deze foto, uit de hoogspanningsmast genomen, is nog weinig te vinden van een moeras-achtig gebied, omzoomd door rietlanden, een visrijk gebied uit vroegere tijden, wat de oude Achterpoel (Poelmeer) eigenlijk was. Het is nu 1988 en de aanleg van de N444 is in volle gang. De eerste huizen zijn al gebouwd waar ooit zwembad 'Oud Poelmeer' was, het botenhuis van Willemse en op het (voormalige) riet zijn talrijke villa's verschenen.
 | [dwn] | Verpaupert ligt hier de Ruοne 'Tolhuysch' c.1988. | [up] |
Bron Afb DB
Het tolhuis ligt er een beetje verloren bij; zonder onderhoud gaat het immers alleen maar verder van je af. Niemand kon nog op dat moment vermoeden dat 14 jaar later daar grote veranderingen zouden gaan plaatsvinden. Pim en Ernest (huidige bewoners) konden dat althans nog niet vermoeden. Een restauratie tot in den kleinsten details, die het historische 'tolhuis' zouden doen verrijzen uit de grijze as van het verleden!
|
| [dwn] | Het 'tolhuis' bijna hersteld c.2002 | [up] |
Bron Afb RVD
Na maanden van overleg, nog eens overleg en raadplegen van oude tekeningen is de restauratie van het 'tolhuis' en 'tolhek' bijna een feit. De laatste hand wordt gelegd aan de toegangsweg en omgeving.
|
Bron Afb RVD
Het 'tolhuis' in zijn waarde hersteld, een monument op zich. Goed duidelijk is de tolpoort, die in 1701 in gebruik werd genomen. De 'Haerlemsche Treck-Vaert' bestond toen 44 jaar.
 Bron Afb RVD
Hier een blik in het huidige interieur van de keuken van het 'tolhuis', geheel in stijl en heel audenthiek, in de stijl van vroeger.
 Bron Afb RVD
|
| [dwn] | Omgeving tolhuis Oegstgeest (c.2004). | [up] |
(luchtfoto van Dhr. Versprille Bron Afb FWV via HR/MS
|
(klik voor een vergroting Bron Afb RVD
|
| [dwn] | Bezichtiging Tolhuysch in augustus 2006. | [up] |
Bron Afb RVD
Bezoekers beklimmen de stijlvolle trap aan het gerestaureerde 'Tolhuysch' in augustus 2006. Er was veel belangstelling die dag en een ieder maakte graag gebruik van de mogelijkheid het 'Tolhuysch' aan de binnenzijde te bezichtigen. |
| [dwn] | De Haarlemmertrekvaart, aan de rechterzijde Morsebel (Oegstgeest)
we kijken in Zuidelijke richting. | [up] |
Bron Afb RVD
|
| [dwn] | Het verpauperde tolhuis enige tijd voor de restauratie in 2002. | [up] |
Bron Afb DB
|
| [dwn] | Haarlemmertrekvaart bij 'Tolhuysch' | [up] |
Bron Afb RVD
|
| [dwn] | Een blik door het tolhek op het stijlvolle bordes van het Tolhuysch | [up] |
Bron Afb MS
|
| [dwn] | Het oude 'tolhuis' Oegstgeest in 1988. | [up] |
|
| [dwn] | Woonwijk Klinkenberg bij de Achterpoel (Poelmeer)
nabij het 'Tolhuysch' in 2007 | [up] |
Bron Afb DM
|
| [dwn] | Een mooie opname tot slot van het Tolhuysch Oegstgeest | [up] |
20 september 2007 Bron Afb RVD
|
|
